از تدبر در آيهء مورد بحث « 1 » چنين نتيجه مىگيريم : 1 . قرآن كتابى است كه با فهم عادى مىتوان مطالب آن را دريافت و به قسمتى از حقايق نهفته در آن واقف شد ؛ 2 . آيات قرآن مفسر يك‌ديگرند ؛ 3 . قرآن كتابى است كه هرگز نسخ و ابطال يا تكميل و تهذيب نمىپذيرد ، زيرا اين موارد خود نوعى تحول و تغيير بشمارند ؛ و از آن‌جا كه قرآن اختلاف‌پذير نيست ، هرگز دستخوش تغيير و تحول نشود ، و بالمآل ، نسخ و ابطال يا تكميل و تهذيب نپذيرد . « 2 » نسخ در قرآن ممكن است گفته شود كه مگر وجود نسخ در قرآن مسلّم نيست ؛ مگر در قرآن نيامده است : « هر يك از آيات قرآن را كه نسخ كنيم يا حكم آن را متروك سازيم ، بهتر از آن يا همانند آن را بياوريم . . . » « 3 » يا : « هرگاه آيه‌اى را به آيهء ديگر تبديل كنيم ، در صورتى كه خدا بدان چه نازل كرده داناترست ، مىگويند . . . » « 4 » آيا نسخ در قرآن دليل بر تناقض در كلام يا حداقل ، اختلاف نظر و تجديد رأى نيست ؟ ! در پاسخ مىگوييم كه مسئلهء نسخ ، نه تناقض كلامى است و نه اختلاف نظر و تجديد رأى نيست ؟ !

--> ( 1 ) . مراد ، آيهء 82 از سورهء نساء است ، كه در آغاز همين بخش از كتاب حاضر ذكر شده است . . ( 2 ) . تفسير الميزان ، ج 5 ، ص 16 و ترجمهء الميزان ، ج 9 ، ص 28 . . ( 3 ) . بقره ، آيه 106 . . ( 4 ) . نحل ، آيه 101 . .